Widoczny jest rozdźwięk w odbiorze obchodów rocznicy zakończenia II wojny światowej odbywających się w Moskwie. Od lat władze rosyjskie za cel stawiają sobie uświetnienie tego wydarzenia nie tylko defiladą tysięcy żołnierzy i pojazdów ale także zaproszonymi gośćmi, wśród których znajdują się europejscy i światowi przywódcy największego formatu.

Pamiętne obchody 60. rocznicy wywoływały liczne kontrowersje. Prezydent Polski, Aleksander Kwaśniewski usadzony został w trzecim rzędzie zaproszonych gości. Także i wymowa historyczna była jasna – wojna rozpoczęła się 22 czerwca 1941. Słowem ówczesny prezydent Putin nie wspomniał o 1 września 1939. Nie poruszono też drażliwej dla Rosjan i ich sąsiadów kwestii paktu Ribbentrop – Mołotow. Ten fakt właśnie skłonił prezydentów Litwy i Estonii do odrzucenia zaproszeń. Cały czas przewijały się wzajemne zarzuty dotyczące Katynia, Jałty, losu państw naszego regionu po wojnie i powstania żelaznej kurtyny.

Co się zmieniło przez 5 lat? Gdyby sprawę rozpatrywać w oderwaniu od wydarzeń 10 kwietnia to można powiedzieć że relacje polsko–rosyjskie poprawiły się znacząco. Można by nawet pokusić się o podzielenie zasług położonych w toku tego trudnego procesu. Oto bowiem każdy dzień przynosi nowe informacje o prezydencie Miedwiediewie bijącym się w piersi i niemalże przepraszającym za Katyń. Do niedawna słyszeliśmy o wielkim współczuciu narodu rosyjskiego, solidarności i zrozumieniu, o wspólnym potępieniu Stalina i jego zbrodniczego reżimu. 10 kwietnia się jednak wydarzył i nie wiemy czy, i jaki miał wpływ na postawę władz rosyjskich.

Parada w Moskwie - 9 maja 2010. fot. interia.pl

Nie to jest jednak najbardziej interesujące. Zastanawiające jest jak sobie my, Polacy wytłumaczymy wymowę tych obchodów. Bo nadal zdaje się, że mamy problem z określeniem kiedy dokładnie zakończyła się II wojna, czy był to rok 45. cz też 89., czy Armia Czerwona nas wyzwoliła czy przyniosła nową okupację, i czy dzisiejsza Rosja podziela radziecki punkt widzenia czy odcina się od niego a patrzy przez pryzmat zwykłych Rosjan, którzy w 1945 przestali ginąć od kul niemieckich ale dalej jęczeli pod ciosami kolb karabinów NKWD.

Polscy żołnierze na paradzie maszerowali zaraz za żołnierzami rosyjskimi i państw WNP. Skoro obecne Wojsko Polskie nawiązuje do tradycji II RP a armia rosyjska jest mocno przywiązana do etosu krasnoarmiejca to paradoksalnie wyjdzie na to że razem defilować będą przedstawiciele wojsk uosabiających koncepcje polityczne, które zażarcie przeciwko sobie walczyły i zwalczały się wzajemnie. Nie zmienił tego nawet wróg, który przecież w 1939 roku nie był jeszcze de facto wspólnym.

Gdzie zatem jesteśmy? Rosjanie z premedytacją rozstrzeliwali kadry dowódcze WP, tego samego, które teraz paradnie kroczy po bruku moskiewskim. Wydaje się że o wiele ważniejsze od zmuszenia Rosjan do nazwania Katynia ludobójstwem jest to by Polacy odpowiedzieli sobie samym czym był dla historii Polski 17 września 1939, 30 lipca 1941 (układ Sikorski – Majski), a czym 22 lipca 1944. Bez tego trudno nawet powiedzieć co właściwie świętujemy w Moskwie i po co wysyłamy tam oficjalną delegację z tymczasową głową państwa włącznie.

Faktem jest, że premier Putin uczestniczył w obchodach wybuchu wojny na Westerplatte. Wygłoszone tam przemówienie było różnie oceniane. Padły słowa o potępieniu paktu Ribbentrop – Mołotow, o milionach ofiar, stwierdzone symbolicznie zostało to co nie powinno podlegać dyskusji – że wojna zaczęła się 1 września 39. Niestety to kto kogo okupował a kto wyzwalał nie jest dzięki temu łatwiejsze do wyjaśnienia. I wobec niejednoznaczności ocen historyków i społeczeństwa jeszcze długo nie będzie. Jak do tej pory jedynie załoga Rudego i Hans Kloss nie mieli żadnych wątpliwości.

Paweł Piekutowski

Sofokles wprowadził do antycznej tragedii trzecią postać. Był to krok naprzód: Wprowadzenie trzeciego aktora zaowocowało zerwaniem ze stosowanym dotychczas modelem opozycji między dwoma antytetycznymi postaciami, przez co bardziej zaakcentowano związki interpersonalne, powstała nieznana dotąd dynamiczna płynność rytmu teatralnego. Zwiększenie liczby chórzystów zaowocowało podkreśleniem roli koryfeusza w całości tragedii. 10 kwietnia sam na scenie znalazł się Marszałek Bronisław Komorowski z zadaniem odegrania całej sztuki.

Pierwszą z ról odgrywa od początku obecnej kadencji Sejmu.

Kolejna przypadła mu po wygranej w prawyborach prezydenckich w PO. Komorowski wygrywając z Radkiem Sikorskim stał się niemal pewnym kandydatem do zwycięstwa, a przynajmniej do drugiej tury, w której miał się zmierzyć z walczącym o reelekcję Prezydentem Lechem Kaczyńskim. Chociaż sondaże dawały kandydatowi PO dużą przewagę to nadal istniał zdyscyplinowany i zdecydowany elektorat PiS co zapowiadało intensywną i bezpardonową walkę o głosy niezdecydowanych wyborców.

Trzeci angaż spadł jak grom z jasnego nieba i to dosłownie. Wypadek w Smoleńsku postawił Komorowskiego wobec roli jaką nadaje mu art 131 Konstytucji RP – jako Marszałek Sejmu ma on obowiązek tymczasowo, do czasu wyboru nowego prezydenta wykonywać jego obowiązki. Nie jest to więc przejęcie funkcji do końca kadencji (np. wiceprezydent w USA).

Najważniejszą kwestią prawną było ogłoszenie terminu wyborów. Powinno ono nastąpić do 14 dni po opróżnieniu urzędu a dzień wyborów powinien wypadać do 60 dni od dnia ogłoszenia. Bez wielkiego szumu data została ustalona na 20 czerwca i 4 lipca (ewentualna II tura).

O wiele bardziej kontrowersyjną stała się sprawa kompetencji Marszałka pełniącego funkcje Prezydenta nie wymienionych tak wyraźnie w Konstytucji – a mianowicie to czy ich zakres jest pełny. Zarówno prawnicy jak i politycy zgodzili się, że prawo nie przewiduje tu szczególnych ograniczeń poza zakazem skrócenia kadencji Sejmu. Problem pojawił się od strony moralnej. 10 kwietnia zginęło wiele osób sprawujących urzędy z nominacji Prezydenta. Często byli to jego zaufani ludzie, powiązani z opcją polityczną którą reprezentował. Czy więc Komorowski przez pamięć dla zmarłego Prezydenta powinien do końca kadencji ważne stanowiska obsadzić ludźmi z jego otoczenia czy też powinien dobrać administrację wedle własnej woli, a może wstrzymać się tam gdzie jest to możliwe i poczekać na ‘po wyborach’?

Tu już dyskusja publiczna weszła na grunt oceny moralnej działań. Z jednej strony zbyt szybkie wypełnianie luk swoimi ludźmi może zostać odebrane jak rzucanie losów o szaty, z drugiej pojawia się pytanie jak długo ma trwać sytuacja tymczasowości i z jakiego powodu Marszałek Komorowski miałby kontynuować politykę personalną Lecha Kaczyńskiego.

Ostatni tydzień przyniósł wiele wzruszeń, refleksji. Zbliżyliśmy się do siebie ponad podziałami. Czy jednak razem z 96 ofiarami wypadku umarła polska polityka? Zdecydowanie nie, ten dramat rozgrywa się dalej. Główną rolę gra w nim trochę mimo woli Komorowski. Uniesienie trzech tak poważnych ról może jednak przekroczyć jego umiejętności – potrzebny jest nowy aktor a pole manewru w tej sprawie ma PiS. Jeśli wprowadzi własnego kandydata może paradoksalnie odciążyć kandydata PO, który jest teraz najintensywniej obserwowaną postacią życia publicznego przez co każdy błąd, zachwianie czy lapsus językowy nabiera medialnego rozpędu i masy jak staczająca się kula śniegowa.

Musi to być kandydat odpowiednio ważny i z szansami na zwycięstwo – PiS nie odda zapewne pola PO i przedstawienie nie przerodzi się w dwumiesięczny monolog głównego bohatera. Jeśli się jednak tak stanie i Jarosław Kaczyński i jego partia ustąpią to zrealizowany zostanie postulat wygłaszany jeszcze kilka dni temu przez tryskających emocjami i współczuciem dziennikarzy – żeby kampania była spokojna i merytoryczna. Trzeba się więc będzie przygotować na długi i nużący spektakl jednego aktora.

gazetaprawna.pl

Paweł Piekutowski

Zaledwie kilka godzin temu zakończyła się tygodniowa żałoba narodowa po katastrofie lotniczej koło Smoleńska, a już pojawiają się dyskusje o tym, kto ma szanse w przyspieszonych wyborach prezydenckich i jak potoczą się losy kraju.

Polska przeżyła żałobę emocjonalnie, choć dla wielu z nas ofiary nie były rodziną. Uczucia, silne emocje – czyli czynniki integrujące Polaków w trudnych chwilach, mogą wpłynąć na wynik wcześniejszych wyborów prezydenckich. Do tego czasu upłyną jednak jeszcze dwa miesiące. Czy to sprawi, że emocje opadną? Przeszło tydzień temu zginął tragicznie największy przeciwnik Bronisława Komorowskiego. Kampania wyborcza zapewne nie przyniesie ani spektakularnych debat, ani kolorowych wieców, tymczasem nikt poza Radosławem Sikorskim i Bronisławem Komorowskim, nie zdążył jeszcze zaprezentować się szerokiej publiczności. Powstaje pytanie o kryterium głosowania, które mogło ulec nagłej zmianie w wyniku wydarzeń ostatniego tygodnia.

Magda Harkot, Michał Okseniuk

Tygodniowa żałoba była wielką lekcją historii, nie tylko dla Polaków. O prawo do emisji „Katynia” Andrzeja Wajdy starały się liczne telewizje z całego świata. Czas antenowy w rodzimych stacjach zajęły programy historyczne, zazwyczaj spychane z ramówki. Wielu Polaków ma świadomość życia w przełomowych czasach: na naszych oczach tworzy się historia początku trzeciego tysiąclecia.

Aleksandra Kundzicz, Dorota Łubińska

Marcin Jabłoński

Pomimo wielkiej popularności książek o tematyce katyńskiej, lubelskie księgarnie nie są zatłoczone. Czyżbyśmy wiedzieli już wszystko o Katyniu, czy też nie lubimy czytać?

Magda Harkot, Michał Okseniuk

Niestety Lublin nie ustrzegł się faux pas. W dniu pogrzebu pary prezydenckiej Centrum Handlowe Plaza pozostało obojętne na żałobę narodową i funkcjonowało normalnie. Pozytywnym akcentem były pustki, jakie można było zastać wewnątrz.

Aleksandra Kundzicz, Dorota Łubińska

tekst: Marcin Jabłoński
logo: Marcin Rzońca

W ubiegły piątek rosyjska telewizja państwowa pokazała „Katyń” Andrzeja Wajdy. W debacie po emisji filmu uczestniczył Nikita Michałkow. Reżyser ciekawy choć sinusoidalny.

Rok 1996 na ekrany polskich kin wchodzi film Spaleni Słońcem. Obraz niezwykły, uderzający z ogromną siłą w widza. Pokazujący bestialstwo totalitarnego systemu w ZSRR, który swoje ofiary początkowo nęcił by wciągnąć w swoje tryby, przemielić i wyrzucić szczątki. Film niejednorodny, nie dający jednoznacznej odpowiedz, kto zwyciężył a kto poniósł sromotną klęskę. Jednym zdaniem : Życie po prostu.

Rok 2011 na ekrany polskich kin wchodzi film Spaleni Słońcem 2. Obraz miałki i odtwórczy, uderzający tanimi efektami w widza. Pokazujący bohaterstwo człowiek radzieckiego, który pomimo przeciwności losu potrafi zawsze zwyciężyć z wrogiem, nieważne czy jest on zewnętrzny czy wewnętrzny. Film jednorodny, dający wręcz łopatologiczną odpowiedzi, kto jest dobry a kto nie. Jednym zdaniem : Hollywood po prostu.

Oto i on:

Piękny moskwollodzki kicz. Dlaczego tak piszę nie widząc całego filmu? Nie chodzi o to, że niemieckie bomby spadają wszędzie ale nie na ten jedyny barak, cud numer 1, że nie zrzuca ich z dachu podmuch, cud numer 2. Cały szkopuł tkwi w tym, że Kotow, grany przez Michałkowa, cudownie zmartwychwstaje [sic!]. Napisy po Spaleni Słońcem informują o jego zgonie, widać i w 1994 służba bezpieczeństwa była silna i je zmanipulowała bez wiedzy reżysera.

Podobno w historii ludzkości powstanie z umarłych miało miejsce raz, a drugie zmartwychwstanie to będzie koniec świata. Cóż widać jest on bliski.

Michał Okseniuk

Czym jest dezubekizacja? To pytanie zadałem sobie poszukując informacji dotyczących wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie tzw. ustawy dezubekizacyjnej. Odszukanie odpowiedzi na to pytanie nie było łatwe, choć internet jest pełen, przez wszystkie przypadki odmienianej dezubekizacji.

Większość z nas dezubekizację rozumie bardzo szeroko, jako proces obejmujący demaskowanie, piętnowanie byłych pracowników organów bezpieczeństwa wewnętrznego, ograniczenie ich przywilejów emerytalnych, odebranie odznaczeń, pozbawienie stanowisk i zakaz pełnienia określonych funkcji. Łączona bywa wobec tego głównie z walką polityczną, szczególnie w okresie przedwyborczym, kiedy to hasła rozliczenia z ‘oprawcami’ muszą trafiać w gusta prosolidarnościowo nastawionego elektoratu. Co więcej proces dezubekizacji kojarzony bywa z działaniami partii prawicowych i lepiej lub gorzej argumentowanym sprzeciwem lewicy. Dodać trzeba, że ma w pewnych grupach społecznych ma wydźwięk zdecydowanie negatywny. Rozliczenia z przeszłością, wśród wielu młodszych wyborców nie są popularne, wielu uważa je za sprawę nieistotną z którą najlepiej upora się czas.

Jak jest naprawdę? Dezubekizacja objawiła się jak do tej pory pod postacią tzw. ustawy dezubekizacyjnej. Szeroko rozpisały się o niej media. Początkowo pomysł wyszedł od PiS. Wśród projektów kilku ustaw mających służyć ‘przywróceniu elementarnej sprawiedliwości‘, jak to określił Przemysław Gosiewski, ówczesny szef klubu PiS, znajdował się i ten określony jako ustawa dezubekizacyjna. Traf jednak chciał, że PiS projekty swoje skierował do prac sejmowych dosłownie parę dni po wyborach które przegrał z PO. Nie znalazły one szerokiego poparcia i ostatecznie pracom poddano projekt PO, a następnie uchwalone (dodać trzeba że sprzeciw w ostatecznym głosowaniu wyrazili jedynie członkowie SLD).

Członkowie WRON

Projekt PO wyraźnie ograniczał zasięg dezubekizacji do odebrania części świadczeń emerytalnych funkcjonariuszom UB/SB, a także członkom WRON. Z wnioskiem o zbadanie zgodności ustawy dezubekizacyjnej z Konstytucją wystąpiła jednak grupa posłów lewicy. Sprawą zajął się TK i po wielu traumatycznych dniach oczekiwania wydał wyrok, który stał się przedmiotem mojego zainteresowania na początku poszukiwań.

A nie były to poszukiwania łatwe. Z uwagi na fakt że w chwili pisania tego tekstu na stronach Sejmu nie opublikowano jeszcze jego treści musiałem zdać się na informacje z doniesień prasowych. Notatek o ustawie dezubekizacyjnej jest co prawda bez liku ale tu pojawia się problem – o jaką właściwie ustawę chodzi?

Próżno szukać tego na stronach największych dzienników i portali informacyjnych, nawet tych poświęconych głównie prawu. Jawi się nam ona jako mityczny monolit – ustawa dezubekizacja w której artykule 1 zapewne stoi ‘Na mocy niniejszej ustawy dezubekizuje się…’. Problem jednak w tym, że takiej ustawy nie sposób odnaleźć gdziekolwiek a wytłumaczenie jest jedno – taka ustawa po prostu nie istnieje.

To co dzisiaj określamy jako ustawę dezubekizacyjną jest w rzeczywistości nowelizacją dwóch ustaw: z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66, z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 67, z późn. zm.). W formacie dostępnym na stronie Sejmu liczy sobie ona 4 strony (razem z przypisami), zawiera 4 artykuły i krótką preambułę. Znajduje się w Dzienniku Ustaw z 2009 r. Nr 24, poz. 145. Zagadka rozwiązana.

Wielce zastanawiające jest to, że do prawdy doszedłem dopiero czytając sentencję wyroku TK w sprawie tej ustawy, znalezioną na jednym z komercyjnych portali prawniczych. Media publiczne nie były w stanie udzielić mi właściwej informacji czym jest ustawa dezubekizacyjna. O tym, jak mgliste pojęcie o niej ma przeciętny obywatel niech świadczy fakt, że wikipedia jako poprawny określa termin ‘dezubekizacja’ natomiast po jego wpisaniu do google wyszukiwarka w propozycjach wyświetli wersję ‘deubekizacja’. Różnymi wariantami posługują się poszczególne portale, różnice czasami znajdziemy już w obrębie tekstów jednego serwisu. Trudno więc liczyć na to że przeciętny obywatel znajdzie czas i cierpliwość na to by szukać po zasobach sieci o co tak naprawdę chodzi i co się pod pojęciem dezubekizacji kryje.

Takie niedopowiedzenia są na rękę i dziennikarzom i politykom, (różnica czasami bywa między nimi czysto umowna) którzy do woli szermować mogą pojęciem równie pojemnym, co niejednoznacznym. Rozmycie znaczenia może skutecznie posłużyć do rozmycia odpowiedzialności. Wszak społeczeństwo chciało dezubekizacji to ją ma, choć jej zakres nie odpowiada wizji większości obywateli. To plus dla polityków. Dziennikarze mogą zaś dalej deliberować nad dezubekizacją nie wnikając w sens tego pojęcia, nakręcać publiczną nagonkę na jej przeciwników albo zbyt gorliwych zwolenników (zależy jak się opłaci). Obywatel z kolei nakarmi się taką papką niejednoznaczności i zadowolony wróci do pracy, a w odpowiedniej chwili zagłosuje na poważnych polityków grzmiących za lub przeciw dezubekizacji. Tak oto postulat konkretnej i merytorycznej dyskusji zostanie zrealizowany.

Internet pozwala na dotarcie do źródeł, co jest główną przewagą nad przekazem telewizyjnym.
fot. Marcin Rzońca

Zachęcam więc do rozwiewania takich wątpliwości na własną rękę. W natłoku informacji potrzebujemy co prawda skrótowości ale musi mieć ona swoje granice. W tym przypadku granica owa została przekroczona. Stworzono byt samoistny ‘ustawę dezubekizacyjną’, a nie umożliwiono dotarcia do źródła. Jeśli tak ma wyglądać informacja to narażamy się na to, że z biegiem czasu media wykreują całą rzeczywistość za nas a prawo zastąpią komentarze nieprofesjonalnych chałturników. Warto czasami dowiedzieć się o co tak naprawdę chodzi i nie dać się wodzić za nos demagogom i populistom.

Paweł Piekutowski

Media są nadmiernie stabloidyzowane, dziennikarze – nadmiernie rozpolitykowani, w dyskusji o polityce więcej krzyku niż poważnej debaty, a sztuka felietonu umiera.

-

Daniel Passent fot. Marcin Rzońca Spotkanie w ramach cyklu Salon Polityki promować miało jego najnowszą książkę Pod napięciem, będącą zbiorem felietonów z lat 2002-2009. Jednak sama dyskusja dotyczyła w większym stopniu kondycji współczesnych mediów i poziomu debaty publicznej z jednej strony, z drugiej: doświadczeń zawodowych autora. Gość Wydziału Politologii zabrał także głos w aktualnej dyskusji nad biografią Ryszarda Kapuścińskiego: Jako znajomy autora, byłem jednym z pierwszych czytelników tej książki. Uważam, że jest świetna i Kapuściński nie mógł mieć lepszego i dokładniejszego biografa – stwierdził. Jego zdaniem Domosławski dokonał pewnej „demolki mitu Kapuścińskiego”, ale nie było to działanie zamierzone. – Wynika to raczej ze stanu świadomości czytelników, bo w odbiorze społecznym nie jest ważna twórczość Kapuścińskiego, ale wszystko to, co wokół, te tzw. „brudy”. To wina natury ludzkiej, która kieruje wzrok najchętniej na to, co prywatne. Przedmiot dyskusji Passent podkreślił duży szacunek, z jakim jego zdaniem Domosławski pisze o Kapuścińskim. Odniósł się także do kwestii wątków fikcyjnych w książkach reportażysty: – Jestem zwolennikiem takiego reportażu, jak te, które pisali Kapuściński, czy Hanna Krall. Nie interesuje mnie, czy opisane postaci istniały naprawdę. Ja czytam i podziwiam mistrzostwo autora. Jego zdaniem biografia Domosławskiego nie zagrozi autorytetowi Kapuścińskiego, wręcz za jakiś czas, gdy dyskusja na ten temat przycichnie, będzie ona świadectwem wybitności reportera. – Powstaje pytanie, czy Domosławski mógł o tym w ogóle nie pisać? Uważam, że prawda zawsze prędzej, czy później wyjdzie na jaw. Zresztą dziś, żeby zniszczyć Kapuścińskiego wystarczyłoby powiedzieć jedynie, że był peerelowskim reporterem. Przez jakikolwiek związek z tamtym systemem byłby od razu napiętnowany – skonstatował.

Taką wizję polskiej rzeczywistości medialnej przedstawił Daniel Passent, który 3 marca odwiedził Wydział Politologii UMCS, jako gość „Salonu Polityki”. - Za dużo krzyku, za mało treści - Jeżeli chodzi o język, jakim w polskich mediach mówi się o polityce, to nie jestem tutaj optymistą. Po 1989 r. w polskim życiu politycznym nastąpiła ogromna polaryzacja: podział na zwalczające się obozy, partie, a nawet jednostki. Jednocześnie okazało się, że lepiej sprzedaje się język tabloidowy. W efekcie poważne wypowiedzi są w mediach marginalizowane. Passent na potwierdzenie swoich słów przytacza nazwiska profesorów – Andrzeja Walickiego i Bronisława Łagowskiego, którzy mając niewątpliwie wiele do powiedzenia, w mediach mainstreamowych są praktycznie nieobecni. Nikt ich nie zaprosi, bo oni nie pyskują, ani nie skaczą sobie do oczu. Lepiej zaprosić pana Kurskiego albo Wenderlicha, bo można mieć pewność, że przynajmniej przez kilka minut będą się przekrzykiwać. Daniel Passent w towarzystwie prof. Iwony Hofman i prof. Grzegorza Janusza. fot. Marcin Rzońca Wszechogarniająca „rymanowszczyzna” - - W mediach razi mnie kilka rzeczy – mówił Passent, zapytany o katalog grzechów głównych polskich środków przekazu. – Przede wszystkim ogromna tabloidyzacja i komercjalizacja. W każdym programie informacyjnym musi się pojawić jakieś skatowane dziecko, jego ojciec-oprawca, krew. A wszystkie artykuły i wypowiedzi muszą być krótkie, czytelnika nie wolno zanudzić. Zdaniem Passenta media często „gryzą własny ogon”: Pracownicy mediów stają się nagle ich bohaterami. Dowiadujemy się, że jakaś pani ma bajeczny kontrakt, Kuba Wojewódzki ma nową dziewczynę, a Ten z Tą pojawili się razem na jakimś party. - Z drugiej strony dziennikarze zbyt często i zbyt chętnie wcielają się w polityków: – W PRL dziennikarze nie mogli uprawiać polityki, ta działalność była zarezerwowana dla członków partii. Teraz znakomita większość dziennikarzy jest bardzo zaangażowana politycznie. Tak bardzo, że mają wręcz swoich zwolenników, którzy w razie groźby zwolnienia swojego idola, gotowi są zorganizować demonstrację. Rozpolitykowaniu dziennikarzy i tabloidyzacji mediów towarzyszy moda na agresywne prowadzenie wywiadów, którą Passent określa mianem „rymanowszczyzny”, zaznaczając przy tym, kogo uważa za głównego reprezentanta takiej tendencji. – Wywiadów nie przeprowadza się dziś po to, aby poznać poglądy rozmówcy, ale aby go zgnębić, zdeptać. Albo robi się tzw. „format”: zaprasza się dwie osoby o przeciwnych poglądach i każe się im skakać sobie do oczu – tłumaczył zgromadzonej publiczności. - Felieton w zaniku? -

- Mam obawę, że felieton skończy się wraz z felietonistami. Nowego pokolenia nie będzie – snuł pesymistyczne wizje publicysta. Podzielił się jednak z publicznością swoimi doświadczeniami, płynącymi z wielu lat uprawiania tego gatunku, podjął także próbę określenia cech dobrego felietonisty: – Trzeba przede wszystkim dużo czytać. To podstawa. Trzeba też być dobrze wykształconym. Ważne jest by mieć zawsze oczy szeroko otwarte i obserwować to, co się dzieje wokół. Dobrego felietonistę, zdaniem Passenta, wyróżnia poczucie humoru, ale i odrobina próżności: – Felietonista jest troszeczkę próżny, bo zakłada, że ma coś do powiedzenia. Trzeba mieć odwagę i tupet, by swoje myśli publikować.

Spotkanie z Danielem Passentem na Wydziale Politologii. fot. Marcin Rzońca

Słuchaczom opowiadał także, jak na przestrzeni lat zmieniał się jego stosunek do pisania:

Gdy zaczynałem pisać felietony, największą przyjemność sprawiała mi kpina. Przeżywałem coś na kształt takiej młodzieńczej radości z tego, że mogę komuś „przyłożyć” w druku. Gdy zaangażowałem się w „Solidarność”, moje felietony stały się mniej kpiarskie, a bardziej polityczne. To był taki okres polityczno-walczący, wtedy siedziałem okrakiem na barykadzie i czekałem, aż strony się dogadają. Potem w moich felietonach walczyłem z PiSem i tą rzeczywistością, która mi wówczas nie odpowiadała. Teraz moje felietony są bardziej dialogowe i jakby bez pazura. Może mi już tych pazurów brak?

Dorota Łubińska

Z godzinnym spóźnieniem dnia 23 lutego odbyło się spotkanie z zastępcą szefa „Dużego Formatu” oraz zastępcą kierownika działu reportażu „Gazety Wyborczej”. Mariusz Szczygieł bo o nim mowa, jest reporterem z wieloletnim doświadczeniem dziennikarskim oraz autorem słynnego już „Gottland”. W 2009 roku została wydana książka „20. 20 lat nowej Polski w reportażach według Mariusza Szczygła”. Właśnie tej tematyki dotyczyło spotkanie na Wydziale Politologii UMCS w Lublinie. Poniżej zamieszczamy zdjęcia ze spotkania.

Marcin Jabłoński

Zdjęcia: Marcin Rzońca

Nagrody za najlepsze zdjęcia na świecie wykonane w 2009 roku zostały rozdane. Trzeba przyznać, poziom tegorocznego konkursu był wysoki. Obrazy przedstawiały rzeczy, które trudno sobie wyobrazić, albo sytuacje, w których normalnego człowieka być nie powinno.

Dziś chciałbym podzielić się z wami moją opinią na temat kilku zdjęć, które mnie urzekły. A także i o ujęciu, które zdobyło główną nagrodę. Subiektywnie.

Pietro Masturzo, Italy. „Kobieta na dachu jest niewielka, co może mieć przesłanie metaforyczne – jednostka i jej krzyk wobec otaczającego ją świata.” Adam Ferguson, Australia, VII Mentor Program for NYT. „Autor ujął przerażoną twarz kobiety oraz wyrachowanie na twarzach mężczyzn, którzy, wydawałoby się, zdają sobie sprawę, że jeszcze niejedną osobę będą musieli tak prowadzić, a być może i nieść.” Gareth Copley, United Kingdom, Press Association. „Fotograf z niesamowitym wyczuciem, po prostu wiedział, kiedy ma nacisnąć spust. Ujęcie człowieka w locie, w powietrzu latają jakieś elementy gry, a do tego nienaganna ostrość tworzą bardzo dynamiczny, żywy obraz.” Robert Gauthier, USA, Los Angeles Times. „Ręka baseballisty próbuje dosięgnąć piłki. Choć ledwo co wystaje z dolnego kadru, wzbudza ogromne emocje kilkudziesięciu (z pewnością kilku tysięcy, czego nie widać na tym zdjęciu, ale można się domyślać) osób.” Laura Pannack, United Kingdom, Lisa Pritchard Agency for The Guardian Weekend magazine. „Chłopak jest blady, chudy, ma zmiany na skórze, a do tego jest bardzo smutny, bez żadnej nadziei w oczach.”

Pierwsza nagroda, tytuł World Press Photo Of The Year ’09, przypadła zdjęciu, do którego osobiście mam pewne obiekcje. Włoski fotograf Pietro Masturzo uchwycił w Teheranie kobietę na dachu, która wykrzykiwała antyrządowe hasła po wyborach prezydenckich. Całe zdjęcie jest utrzymane w mrocznych kolorach, zwłaszcza im dalej od centrum zdjęcia. Ciemność łamią oświetlone okna. Trzeba przyznać, że oświetlenie całej sceny jest nietuzinkowe i nadające zdjęciu swoistego klimatu. Jednak w mojej osobistej opinii, zdjęcie jest zbyt mało wyraziste. Właściwie bez znania kontekstu, jest niemal niemożliwe odczytanie przesłania tego obrazu. Kobieta na dachu jest niewielka, co może mieć przesłanie metaforyczne – jednostka i jej krzyk wobec otaczającego ją świata. Nie zmienia to jednak faktu, że po obejrzeniu innych zdjęć z konkursu World Press Photo, nie uderzyło i nie poruszyło mnie ono aż tak mocno. Stąd też uważam, że można się kłócić o zwycięstwo. Zdecydowanie bardziej oddziałują na emocje trzy zdjęcia z kategorii Spot News, przedstawiające działania wojenne kolejno w Afganistanie, strefie Gazy i ponownie w Afganistanie. Skupię się przede wszystkim na pierwszym. WPP bardzo wysoko ceni zdjęcia o tematyce wojennej. Głównie ze względu na mocny, emocjonalny ładunek jaki za sobą niesie. Po drugie, docenia fotoreporterów, którzy działają w tych niebezpiecznych miejscach. Zdjęcie Adama Fergusona z Australii pokazuje ratunek i ewakuację ludności cywilnej po bombardowaniu Kabulu. Ferguson uchwycił w biegu dwóch mężczyzn ze służb ratunkowych bądź wojska, którzy biegną z ranną kobietą. Cały obraz jest niezwykle sugestywny. Autor ujął przerażoną twarz kobiety oraz wyrachowanie na twarzach mężczyzn, którzy, wydawałoby się, zdają sobie sprawę, że jeszcze niejedną osobę będą musieli tak prowadzić, a być może i nieść. Fotograf doskonale dobrał głębie ostrości oraz czas naświetlania. Postacie na pierwszym planie są wyraźne, ostre, a jednocześnie odzwierciedlono ich ruch. Obraz jest bardzo dynamiczny. Tło jest nieostre, rozmyte, ale bez trudu wyłapujemy w nim płomienie, zburzone budynki, gruz, co może symbolizować również życie tej jednej kobiety. Odskakując od działań wojennych, chciałbym pogratulować niezwykłego wyczucia i mistrzostwa techniki dwóm fotografom sportowym. Gareth Copley za zdjęcie przedstawiające z pozoru nudną grę brytyjską jaką jest palant. Fotograf z niesamowitym wyczuciem, po prostu wiedział, kiedy ma nacisnąć spust. Ujęcie człowieka w locie, w powietrzu latają jakieś elementy gry, a do tego nienaganna ostrość tworzą bardzo dynamiczny, żywy obraz. Autor musiał się posługiwać bardzo jasnym obiektywem, który pozwolił na taką głębie ostrości. Gareth Copley po prostu musiał wiedzieć co i gdzie jest w aparacie, żeby uzyskać bardzo krótki czas naświetlania, dzięki czemu sylwetka i paliki są bardzo ostre. Nic, tylko pogratulować. Drugim, sportowym zdjęciem, autorstwa Roberta Gauthiera z USA jest obraz przedstawiający emocje, pozytywne jak i negatywne, kibiców, sprowokowanych… Jedną rękawicą. Ręka baseballisty próbuje dosięgnąć piłki. Choć ledwo co wystaje z dolnego kadru, wzbudza ogromne emocje kilkudziesięciu (z pewnością kilku tysięcy, czego nie widać na tym zdjęciu, ale można się domyślać) osób. Perfekcyjne oko, krótki czas naświetlania, dobrze dobrana głębia ostrości, która pokazuje nie tylko rękawicę, ale i tłum czynią ze zdjęcia obraz bardzo emocjonalny. Ten, kto ogląda zdjęcie jest całym sobą na tamtym meczu, kibicując, by łapacz złapał piłkę, lub minął się z nią. Ostatnim zdjęciem, na którym chciałbym się dzisiaj skupić to zwycięzca w kategorii pojedynczego portretu. Brytyjska autorka, Laura Pannack stworzyła przejmujący portret anorektycznego, młodego chłopaka. Przejmujący, gdyż na zdjęciu autorka ujęła cierpienie chłopaka, pokazuje, że anoreksja to niszcząca nie tylko organizm, ale i psychikę choroba. Chłopak jest blady, chudy, ma zmiany na skórze, a do tego jest bardzo smutny, bez żadnej nadziei w oczach. Całość podkreśla niebieskie tło, które ochładza wszystko i potęguje pustkę. Jednocześnie, fotografka ukazuje w nim chłopięce, niewinne piękno, które byłoby z pewnością zauważone przez wiele osób, gdyby nie anoreksja. Głębia ostrości jednoznacznie kieruje nasz wzrok na analizowanie zniszczonej chorobą twarzy. Dobre, boczne oświetlenie świetnie modeluje ostre rysy twarzy, uwypuklając jej niezdrową chudość. To zdjęcie może bez problemu być przedstawiane na zajęciach walczących z anoreksją.

Ocenę pozostawiam Wam. Warto również obejrzeć inne zdjęcia, których nie umieściłem w tym krótkim tekście, gdyż na to potrzebna byłaby cała książka.

Marcin Rzońca

W Polsce zyskały one szybko wielu zwolenników. Użytkownicy elektronicznych papierosów wymieniają się uwagami na forach internetowych (największym jest obecnie www.papierosyforum.pl, które ma kilka tysięcy użytkowników), bądź opisują swoje doświadczenia na internetowych blogach (jak chociażby www.elektroniczny-papieros.biz). Urządzeniu poświęcony jest serwis www.digicig.pl, redagowany przez dr n. med. Wawrzyńca Podrzuckiego i Dorotę Podrzucką, prezentujący nie tylko praktyczne porady, dotyczące wyboru i użytkowania e-papierosa, ale także rzeczowo informujący o wpływie inhalatorów na zdrowie palacza, łącznie z odwołaniami do literatury naukowej.

Jednak ilu zwolenników, tylu przeciwników. W Brazylii sprzedaż, import i reklama e-papierosów są nielegalne. W Austrii i USA, a także w Malezji i Nowej Zelandii podlegają one rejestracji i kontroli, jako produkty medyczne. Finlandia zakazała sprzedaży wkładów nikotynowych, choć ich zakup zagraniczny na własny użytek jest dozwolony. Holandia zezwala na używanie elektronicznych papierosów, jednak ich reklama jest zakazana. W Polsce ich status prawny jest nieokreślony. Zatem posłowie zabrali się do pracy…

-

Zakazać – nie zakazać?

-

Sejmowa Komisja Zdrowia rozpoczęła pracę nad zmianami w ustawie o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych jeszcze w poprzedniej kadencji. Projekt wpłynął do Laski Marszałkowskiej w grudniu 2006 r., a dotyczył rozszerzenia katalogu miejsc objętych zakazem palenia, a także całkowitego zakazu reklamy wyrobów tytoniowych.

Prace legislacyjne wznowiono po wyborach. W październiku 2008 r. odbyło się pierwsze czytanie zmodyfikowanego projektu ustawy w Komisji. Poseł Czesław Hoc z PiS argumentował wówczas, iż ustawa nie ma mieć charakteru stricte antynikotynowego, ale w istocie ma chronić osoby niepalące przed zagrożeniami, jakie niesie ze sobą wdychanie dymu papierosowego. – Dym papierosowy zabija powoli, ale skutecznie – mówił poseł, a na potwierdzenie swoich słów przytaczał ustalenia Unii Europejskiej: w Polsce z powodu ekspozycji na dym tytoniowy umiera rocznie prawie 2000 biernych palaczy.

Tradycjonaliści nie potrzebują substytutek. fot. Marcin Rzońca

Na przestrzeni 2008 i 2009 r. projekt uzupełniano o kolejne nakazy i zakazy. O opinię w sprawie proponowanych zmian zwrócono się także do rządu. Wynikiem tych konsultacji było wprowadzenie do projektu ustawy zapisu dotyczącego elektronicznych papierosów: zabraniał on produkcji i sprzedaży wyrobów imitujących wyroby tytoniowe, w tym inhalatorów nikotyny i innych wyrobów o podobnym działaniu, z wyjątkiem produktów leczniczych i wyrobów medycznych. W swoim stanowisku rząd wyraził obawę, że nowe urządzenia mogą przyczynić się do znacznego wzrostu liczby uzależnionych od nikotyny, choć na chwilę obecną trudno to oszacować. W wypowiedzi dla „Dziennika Polskiego” Piotr Olechno, rzecznik Ministerstwa Zdrowia tłumaczył, że nie chodzi o zakaz sprzedaży e-papierosów, ale zmuszenie producentów do ich rejestracji, jako wyroby medyczne, a więc poddanie ich produkcji i dystrybucji większej kontroli.

Na odpowiedź zwolenników elektronicznych papierosów nie trzeba było długo czekać. Na internetowych forach zawrzało, a użytkownicy inhalatorów wystosowali petycję do Minister Zdrowia, Ewy Kopacz, w obronie urządzeń. Nie tylko opisali w niej zalety e-papierosów i ich przydatność w rzucaniu palenia, ale wysunęli też przypuszczenie, iż pomysł wprowadzenia zakazu inspirowany jest przez lobby tytoniowe i farmaceutyczne. Kampanię na rzecz niedopuszczenia do wprowadzenia zakazu zapowiedziała także Fundacja Instytut Innowacji.

Ostatecznie Komisja uległa naciskom zwolenników e-palenia i w trakcie posiedzenia, które odbyło się 21 stycznia, na wniosek przewodniczącego Bolesława Piechy, przegłosowała wniosek o wykreślenie zakazu produkcji i sprzedaży inhalatorów z projektu ustawy. Jednakże przeciwnicy elektronicznych papierosów nie złożyli broni: pojawił się wniosek mniejszościowy o ponowne głosowanie zakazu w Sejmie.

-

Mniejsze zło

-

Nie ma wiarygodnych badań potwierdzających nieszkodliwość e-papierosów – to najczęściej pojawiający się zarzut pod adresem inhalatorów. Z drugiej strony głos zabierają ich użytkownicy, twierdząc, że odkąd zamienili papierosy tytoniowe na elektroniczne, czują się o wiele lepiej. – Większość z nas, jeżeli nie wszyscy, odczuwa wyraźną poprawę samopoczucia i kondycji po zamianie zwykłych papierosów na elektroniczne inhalatory. Mało tego – wiele osób całkowicie wyzwoliło się z nałogu, poprzez stopniowe zmniejszanie ilości wdychanej nikotyny. Było to prawie niemożliwe do osiągnięcia z użyciem gum czy plastrów z nikotyną – można przeczytać w petycji e-palaczy do Minister Zdrowia.

- Moim zdaniem najgorszy problem w paleniu papierosów to uzależnienie psychiczne. A tego problemu papieros elektroniczny nie rozwiązuje – zauważa Ewelina. Być może papierosy elektroniczne nie zawsze wspomagają silną wolę rzucającego palenie. Nie można jednak zaprzeczyć, że dla otoczenia stanowią mniejsze zagrożenie niż papierosy tytoniowe. A o to przecież w nowej ustawie antynikotynowej chodziło…

Dorota Łubińska

Encyklopedia Larousse’a tylko Ci powie. Gdzieś wskaże drogę, opowie pewną historię, opisze jakąś postać. Ty możesz zobaczyć, dotknąć, poczuć, usłyszeć. Miasto wielu narodów, kultur, religii. To tylko/aż Lwów.

-

Czym jest To miasto? Nie wiem i chyba nigdy takowej wiedzy nie posiądę. Można powiedzieć tylko, że szalonym konglomeratem. Bieda łączy się z bogactwem, oświetlone ulice z ciemnymi zaułkami, zapach markowych perfum z wonią tygodniowego potu. To jest właśnie owo Leopolis. Polis, do którego wiatr epok przywiewał różnych ludzi jak Leopold Staff, Iwan Franko, Simon Wiesenthal. Wymienię tylko tych trzech panów, by pokazać jaki Lwów był niejednorodny. I właśnie ową niejednolitość powinniśmy podkreślać, a nad czym boleje, nie czynimy tego. Nam to miasto kojarzy się z Polską, a przecież „Uzyskać – to najważniejsze – swobodę wobec formy polskiej, będąc Polakiem być jednak kimś obszerniejszym i wyższym od Polaka!” , jak mawiał Gombrowicz. My tego nie potrafimy, czujemy się tam jak u siebie, a przecież to jest Ukraina. To kraj, który nas gości. A my chcemy pouczać, pokazywać, wręcz ciągnąć za rękę. Tu są Nasze symbole, ale czy ta ziemia jest skropiona tylko Polską krwią? Czy krew Ich, tego słynnego obcego, jest gorsza? Czy musimy się chwalić tym, że przez x lat to było miasto leżące w granicach Rzeczypospolitej? Widać wizja Polski od morza do morza nie umrze nigdy. Smutne jest, gdy oburzamy się, że w sklepach nie rozumieją Polskiego, gdy na ulicach nie widzimy tablic w języku Reja. A czy w Lublinie drogowskazy np. na Stare Miasto są po ukraińsku?

fot. Kamil Rodzik

Cóż tam jest inny świat, to fakt. Ale owa odmienność, powracająca w moim tekście jak bumerang, nie jest i nigdy nie była wadą. Czegóż możemy się spodziewać od kraju, w którym PKB na głowę mieszkańca stanowi 42% naszego? By ulice były wybrukowane złotem, a toalety pachniały alpejską świeżością? Skręćmy chociażby na lubelski Żmigród bądź skorzystajmy z toalety na dworcu autobusowym we Wrocławiu (na pytanie pana dlaczego ubikacja jest zapchana i fekalia podchodzą do góry pani odpowiedziała „To nie patrz się pan”). Trochę dreszczyku emocji nikomu nigdy nie zaszkodzi.

Lwowianie są mili i uczynni, gdy się zgubiłem pozwolili mi zadzwonić na lwowski numer i oponowali bym zapłacił za rozmowę. Być może mentalność mają trochę jak Zinowjewowy Homo Sovieticus, jakby tu na boku, niekoniecznie legalnie i byle jak, by przeżyć, a jutro się zobaczy. Ale czy u nas to nie występuje? My chyba ciągle spoglądamy w przeszłość patrząc w cudze oko a nie własne. Chichot historii i tak wszystkich pogodzi jeśli sami nie umiemy tego uczynić. Trudno powtórzyć nam za bp Kominkiem „Przebaczamy i prosimy o wybaczenie”. Uczyniły to za nas czas i ziemia, które zapewne zmieszały prochy walczących w 1920 r. we Lwowie. Bo jaką mamy pewność, że ta kość należy do danego człowieka. Żadnej. I to jest najpiękniejsze, bo dla umarłych nie jest ważne gdzie leżą, ale w czyich sercach trwają.

fot. Kamil Rodzik

Ból i cierpienie gmatwały nasze losy. Olbrzymią traumą dla wielu było wyrzucenie z domów i podróż w nieznane, wszak wywożono ludzi z Kresów do Polski jak i z głębi ZSSR na Zachodnią Ukrainę. To było zło, ale raczej nie możemy podążać w przód i rozglądać się cały czas nerwowo do tyłu. Pamiętajmy, lecz nie twórzmy z tego wszystkiego zamkniętego kręgu kapłanów i wiernych, gdzie każdy głos odmienny od wizji apostołów prawdy zostanie potraktowany jak atak na świętość. Wydaje mi się, że podwaliną państwa nie powinna być martyrologia, bo w pewnym momencie przeradza to się w show, płytką myśl, której nie towarzyszy żadna refleksją (cisną się na usta słowa Kartezjusza Cogito ergo sum), co zresztą dobitnie widać w MPW (Muzeum Powstania Warszawskiego). Każdy natchniony po wizycie w nim chciałby iść z wisem na tygrysa .Nieważne, że zrównają nam z ziemią miasto, zginą tysiące ludzi. Podobnie jest w przypadku Lwowa, ciągle rozmarzamy się jak to było pięknie gdy był Polski. Jednak  nie zauważamy, że to czas przeszły i raczej tylko Nasza optyka. Bo cóż może powiedzieć ukraiński chłop, którego życie zależało od wizji właściciela ziemskiego? My Polacy wyrośliśmy na samostanowieniu narodów, a Lwów ma być po wojnie Nasz. I już! Bo My Polacy tak chcemy. Jakiś mizerny z nas ten Chrystus narodów.

Nie opisałem zabytków, podróży, wrażeń, bo i po co? To będzie trwało i trwało a nasze myślenie mam nadzieję, że się zmieni. Zapamiętać musimy jedno. Lwów to miasto wielu narodów, na którym i my odcisnęliśmy piętno. Teraz kto inny się nim opiekuje i niech czyni to w pokoju dla dobra ludzi i miasta.

Tylko tyle i aż tyle.

Michał Okseniuk